LGS’de sözel-sayısal çalışma dengesinin kuralı basittir: saat dağılımı sevilen derse göre değil, net açığı × ders ağırlığı hesabına göre yapılır. En çok saat, puana en çok katkı yapacak açığın olduğu derse gider — çoğu öğrenci için bu ders matematik veya fendir, çünkü hem açıklar orada büyüktür hem katsayılar yüksektir. Ancak formül kişiseldir: sözelden habersiz bir sayısalcının en verimli saati Türkçeye akabilir.
Neden “sevilen ders” dağılımı yanıltır?
Öğrenciler doğal olarak iyi oldukları derste çalışmayı sever; başarı hissi verir. Ama zaten 18 net çıkan sözel dersteki iki net artışın maliyeti yüksek, getirisi düşüktür; 8 nette duran matematikte aynı emek beş net getirebilir. Ekonomistlerin diliyle: azalan verimler yasası derslerde de işler. Puan hesabındaki ağırlıklar bu hesabın ikinci çarpanıdır — aynı net artışı, katsayısı yüksek derste daha çok puan üretir.
Dağılımı kurma: üç adımlı hesap
1. Son iki-üç denemenin ders ders net ortalamasını çıkarın. 2. Her ders için hedef netle aradaki açığı yazın (hedef net yazısındaki yöntemle). 3. Haftalık ders saatlerini açığı büyük ve ağırlığı yüksek derslerden başlayarak dağıtın; hiçbir dersi sıfıra düşürmeyin — güçlü dersler haftada bir “koruma bloğu” ile diri tutulur. Dağılım aylık revize edilir: kapanmayan açık saat ister, kapanan açık saat bırakır.
Denge sadece saat değil, enerji işidir
Zor ders yorgun saate konursa saat kâğıt üzerinde var, pratikte yoktur. Günün en diri dilimi (çoğu öğrencide okul sonrası ilk blok ya da hafta sonu sabahı) en zor derse ayrılır; sözel okuma-tekrar işleri daha esnek saatlere dağılabilir. Bu yerleştirme çalışma programı kurulurken yapılır; motivasyon dalgalanmalarında motivasyon yazısı destek olur.
Denge tutmuyorsa: tanı iki ihtimalde
Aylar geçtiği halde açık kapanmıyorsa iki ihtimal vardır: saat yetersizdir (programda görünen saat gerçekte bölünüyordur) ya da saat verimsizdir (yöntem yanlıştır). İlkinin çaresi programdadır; ikincisinin çaresi yöntem değişikliği veya birebir destektir. Matematik açığı ikinci gruba en sık düşen açıktır; öğretmen talebi oluşturup ilk derste deneme analizlerinizi paylaşırsanız, öğretmen açığın saat mi yöntem mi sorunu olduğunu ilk elden görür.
Örnek dağılım: rakamlarla bir hafta
Deneme ortalaması şöyle bir öğrenci düşünelim: matematik 8, fen 12, Türkçe 15, inkılap 8, din 8, İngilizce 7 (sözel netleri 10 üzerinden ölçülen derslerde oranlayarak okuyun). Hedef bantla farklar çıkarıldığında en değerli açıklar matematik ve fende toplanır. Haftalık 12 saatlik çalışma şöyle dağılabilir: matematik 5, fen 3, Türkçe 1,5 (paragraf rutini korunur), İngilizce 1,5, inkılap-din 1. Bir ay sonra fen açığı kapanmaya başlarsa fenden bir saat matematiğe veya zayıf kalan sözele kayar. Rakamlar örnektir; yöntem geneldir — dağılım hislere değil, son denemelerin tablosuna imza attırılır.
Paragraf istisnası: sözelin matematiği
Sözel-sayısal dengesinde bir kalem özel muamele ister: paragraf. Türkçe netinin bel kemiği olan paragraf sorusu, tıpkı matematik gibi birikimli beceri işidir — kampanya çalışmasıyla değil, günlük küçük dozla gelişir. Bu yüzden paragraf, haftalık dağılımın dışında günlük sabit mini rutin olarak kurulur: her gün 5-8 soru, süre tutarak. Bu rutin toplam dengeyi bozmaz; günde on dakikadır. Sayısal ağırlıklı program kuran öğrencilerin en sık pişmanlığı, paragrafı “nasılsa Türkçem iyi” diye rutinden çıkarmak olur.
Sık Sorulan Sorular
Her derse her gün çalışmak gerekir mi?
Hayır; derslerin haftaya dağılması yeterlidir. Günde bir-iki derse odaklanmak, beş derse bölünmüş yüzeysel bir saatten daha derin çalışma üretir.
Sözelde açık yoksa hiç mi çalışılmasın?
Haftalık kısa koruma bloğu kalmalı: paragraf rutini, tekrar testi. Sıfırlanan ders yaz aylarındaki öğrenme kaybına benzer şekilde geriler.
Din kültürü ve İngilizceye ne kadar saat ayrılmalı?
Net açığına göre; bu derslerde açık genelde küçük olduğundan haftalık kompakt bloklar yeterli olur. Açık büyükse aynı formül işler: açığı ölç, saati ona göre ver.
Dağılımı kim belirlemeli: öğrenci mi veli mi öğretmen mi?
Veri öğrencinin denemelerinden, hesap yöntemi bu yazıdan, son söz üçlü kısa bir konuşmadan çıkmalı; tek taraflı kurulan dağılım — kimin kurduğundan bağımsız — sahiplenilmez.
