TYT-AYT önceliği ezbere değil üç ölçütle belirlenir: hedef bölümün puan hesabında AYT derslerinin ağırlığı, öğrencinin TYT temelinin mevcut sağlamlığı ve yılın takvimi. Genel kural yıl başında ağırlığın TYT’de olmasıdır; ancak “ne kadar TYT” sorusunun cevabı kişiseldir — temeli sağlam öğrenci AYT’ye erken yüklenebilir, temeli zayıf öğrencinin AYT acelesi iki sınavı da zedeler.
Ölçüt 1 — Puan türü matematiği
Yerleştirme puanında hem TYT hem AYT katkısı vardır ve AYT’nin katkısı yüksektir; ama TYT herkes için ortak zemindir ve baraj-katsayı ayrıntıları ÖSYM kılavuzunda tanımlanır (osym.gov.tr). Pratik sonuç: hedefiniz hangi puan türündeyse o türün AYT dersleri “asıl maç”tır, TYT ise hem puan hem güvence katmanıdır. Hedef aralığı netleşmeden bu hesap yapılamaz — hedef bölüm yazısıyla başlayın.
Ölçüt 2 — TYT temelinin durumu
AYT konuları TYT temelinin üzerine kurulur: limit-türev, fonksiyon ve cebir temeli olmadan; AYT fizik, TYT matematik işlekliği olmadan yürümez. Eylül taramasında TYT matematik-geometri belirgin zayıfsa, ilk aylarda TYT ağırlığı tartışmasızdır. Temel sağlamsa denge daha erken AYT’ye kayar. Taramanın nasıl yapılacağı başlangıç rehberinde; TYT tarafının sırası konu sıralaması yazısında.
Ölçüt 3 — Takvim: okul AYT’yi zaten taşır
Unutulan gerçek şudur: 12. sınıf okul müfredatı büyük ölçüde AYT müfredatıdır. Okula ciddi giden öğrenci, gün içinde zaten AYT çalışır; ev programının TYT’ye ağırlık vermesi bu yüzden dengesizlik değil, tamamlayıcılıktır. Yıl ilerledikçe (ocak-şubat) ev programında AYT payı büyür; martta iki sınavın deneme temposu paralel gider.
Dengeyi denemeler yönetir
Kurulan oran dogma değildir; ayda bir deneme verileriyle güncellenir. TYT netleri hedef bandına oturduysa TYT “koruma moduna” alınır (haftalık tekrar + deneme), boşalan saat AYT’ye akar. Tersi de geçerlidir: TYT netleri dalgalanıyorsa AYT hevesi ertelenir. Bu kalibrasyonu tek başına yapmak zordur; deneme sonuçlarınızla birlikte bir öğretmenden dönemlik plan desteği almak, yanlış oranda ay kaybetmeyi önler.
Örnek iki profil, iki farklı denge
Profil 1: Sayısalcı, TYT matematik taramasında belirgin boşluklar var. Eylül-kasım dengesi ev programında yaklaşık dörtte üç TYT olur; AYT yalnızca okul paralelinde yürür. Ocaktan itibaren TYT bantları oturdukça makas kapanır. Profil 2: Eşit ağırlıkçı, TYT temeli sağlam (taramada düşen konu az). Daha eylülden yarı yarıya denge kurulabilir; TYT haftalık koruma bloklarıyla diri tutulur, ağırlık AYT matematik ve edebiyata verilir. İki profil de “genel kural”a değil kendi taramasına göre kurulmuştur — dengeyi kişiselleştiren şey görüş değil, ölçümdür.
Dengeyi bozan iki duygu
Oran kâğıt üzerinde kurulur ama duygularla bozulur. AYT acelesi: “asıl puan orada” düşüncesiyle temelsiz AYT’ye yüklenmek, iki sınavda da dalgalı netler üretir; belirti, TYT denemelerinde basit konularda kayıplarken AYT konularına çalışılıyor olmasıdır. TYT konforu: tersine, TYT’nin tanıdık konularında oyalanıp AYT’nin ağır konularından kaçınmak — belirti, aylardır “TYT’yi sağlamlaştırıyorum” cümlesidir. İkisinin de panzehiri aylık deneme verisiyle dengeye yeniden imza atmaktır; oran, duyguya değil tabloya aittir.
Sık Sorulan Sorular
“Önce TYT’yi tamamen bitir, sonra AYT” doğru mu?
Hayır; “bitirme” yanılsamadır — TYT işlek tutulmazsa geriler. Doğrusu ağırlık kaydırmaktır: TYT oturdukça saat AYT’ye kayar ama TYT haftalık ritimden hiç çıkmaz.
Eşit ağırlıkçıyım; matematik TYT’de mi AYT’de mi öncelik?
Zincir aynıdır: TYT matematik temeli AYT matematiğin ön koşuludur. Temel oturana dek TYT; sonrasında ikisi paralel, soru pratiği ağırlığı AYT’ye doğru.
Mezunum; denge benim için farklı mı?
Mezunda okul paraleli olmadığından AYT’nin tüm yükü ev programındadır; bu da dengeyi başından daha eşit kurmayı gerektirir. Mezun stratejisinin bütünü için mezun rehberimize bakın.
Dil puanıyla öğrenci alacak bölümler için denge nasıl kurulur?
Dil öğrencisinde üçüncü bileşen devreye girer: YDT. Tipik kurgu TYT’nin korunması + YDT okuma-kelime altyapısına günlük yatırımdır; ayrıntı YDT hazırlık yazımızda.
